Węgry to kulturalne supermocarstwo w małym kraju — Akademia Muzyczna Liszta, metoda Kodálya, muzyka ludowa Bartóka, literacki Nobel Imre Kertésza, trzy Oscary za filmy (István Szabó, László Nemes, Ildikó Enyedi), festiwal Sziget i wpisana na UNESCO koronka halasa razem tworzą tożsamość kulturową Węgier. Odkryjmy najważniejsze elementy węgierskiej kultury.
Akademia Muzyczna i światowej sławy węgierscy kompozytorzy
Franciszek Liszt (1811-1886) założył w 1875 roku w Budapeszcie Akademię Muzyczną im. Ferenca Liszta — dziś jedną z najbardziej prestiżowych wyższych uczelni muzycznych świata. Wśród jej absolwentów są Béla Bartók, Zoltán Kodály, Ernő Dohnányi, György Ligeti, György Kurtág. Secesyjny budynek przy Alei Andrássyego to sam w sobie zabytek.
Metoda Kodálya — węgierski wkład w światową edukację muzyczną
Metoda Kodálya, opracowana przez Zoltána Kodálya (1882-1967) — edukacja muzyczna oparta na węgierskich pieśniach ludowych — to jeden z najskuteczniejszych sposobów muzycznego wychowania dzieci na świecie. UNESCO wpisało ją na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego w 2016 roku. Używana w tysiącach szkół w Japonii, USA, Kanadzie i Europie. Kodály i Bartók na początku XX wieku zebrali fonografem 10 000 węgierskich pieśni ludowych podczas wypraw po wsiach.
Literacki Nobel — Imre Kertész 2002
Imre Kertész (1929-2016) — ocalały z Auschwitz — otrzymał w 2002 roku literacką Nagrodę Nobla „za pisarstwo, które broni kruchego doświadczenia jednostki przed barbarzyńską arbitralnością historii". Jego główne dzieło, „Los utracony" (1975), to jedna z najważniejszych powieści węgierskiej literatury XX wieku — relacja 15-letniego chłopca z obozów śmierci.
Petőfi, Ady, József Attila — święci węgierskiej poezji
Sándor Petőfi (1823-1849) — poeta narodowy. Jego „Pieśń narodowa" („Powstań Węgrze, ojczyzna woła!") zapoczątkowała rewolucję 1848. Zginął w wieku 26 lat w bitwie pod Segesvárem. Endre Ady (1877-1919) — najważniejsza postać węgierskiej poezji nowoczesnej, przywódca kręgu czasopisma „Nyugat". Attila József (1905-1937) — głos proletariackiego Budapesztu, popełnił samobójstwo w wieku 32 lat pod pociągiem na stacji Balatonszárszó.
Márai Sándor i proza węgierska
Sándor Márai (1900-1989) — pisarz mieszczański, kronikarz życia i upadku węgierskiej klasy średniej. Jego główne dzieło, „Świece dogasają" (1942), po włoskim tłumaczeniu z 1998 roku stało się światowym bestsellerem — przetłumaczone na ponad 30 języków. Márai wyemigrował w 1948, mieszkał w San Diego, gdzie popełnił samobójstwo w wieku 89 lat. Dopiero po śmierci stał się ponownie popularny na Węgrzech.
Kino węgierskie — trzy Oscary
István Szabó zdobył w 1982 roku Oscara za najlepszy film obcojęzyczny za „Mefisto" (z Klausem Marią Brandauerem w roli głównej). László Nemes zdobył go w 2016 roku za „Syna Szawła" — film o Sonderkommando w Auschwitz. Ildikó Enyedi filmem „Body and Soul" zdobyła w 2018 roku Złotego Niedźwiedzia Berlinale.
Béla Tarr — jeden z najbardziej radykalnych reżyserów w historii kina — zyskał międzynarodową sławę 7-godzinnym filmem „Sátántangó" (1994). Susan Sontag nazwała go „jednym z twórców obecnego złotego wieku kina".
Muzea i galerie
Węgierska Galeria Narodowa w Zamku Budańskim — największa kolekcja węgierskiej sztuki z dziełami Mihálya Munkácsyego, Józsefa Rippl-Rónaiego, Tivadara Csontváryego Kosztki. Muzeum Sztuk Pięknych — jedno z najważniejszych w Europie muzeów starego malarstwa (Rafael, Tycjan, Velázquez, El Greco, Goya). Muzeum Sztuki Użytkowej w secesyjnym budynku Ödöna Lechnera. Dom Terroru — muzeum ofiar terroru strzałokrzyżowców i komunistów.
Ruch táncház (dom taneczny)
Rozpoczęty w 1972 roku ruch táncház — rewitalizacja węgierskiej muzyki i tańca ludowego — jest na liście UNESCO niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Młoda miejska inteligencja zebrała tradycje wsi siedmiogrodzkich i przekształciła je w żywą kulturę wspólnotową. Czardasz, verbunkos, tańce kalotaszegi są nadal żywe. W Budapeszcie jest kilkanaście táncház tygodniowo.
Koronka halasa, haft matyó, porcelana z Herend
Koronka halasa — ręcznie robiona od 1902 w Kiskunhalas — UNESCO niematerialne dziedzictwo. Jeden mały fragment wymaga tygodni pracy. Haft matyó — z okolic Mezőkövesd — barwne, pełne kwiatów hafty, UNESCO od 2012. Porcelana Herend — luksusowa porcelana produkowana od 1826, dostawca dla wielu królewskich i państwowych dworów świata. Porcelana Zsolnay z Peczy — unikatowe egzemplarze secesyjne z eozynową polewą.
Dziedzictwo UNESCO — 8 węgierskich miejsc
- Budapeszt — brzegi Dunaju i Zamek Budański (1987)
- Stara wieś Hollókő (1987) — żywa kultura ludowa Palóców
- Kras Aggtelek (1995) — najdłuższa jaskinia stalaktytowa Europy
- Opactwo Pannonhalma (1996) — 1000-letni klasztor benedyktyński
- Park Narodowy Hortobágy (1999) — puszta
- Wczesnochrześcijańska nekropolia w Peczy (2000) — komory grobowe z IV wieku
- Jezioro Fertő / Neusiedler See (2001) — wspólne z Austrią
- Region winiarski Tokaj-Hegyalja (2002) — jeden z najstarszych oznaczonych regionów winiarskich świata
Festiwale — Sziget i węgierska kultura muzyczna
Festiwal Sziget — jeden z największych festiwali muzycznych Europy, od 1993 roku co sierpień na budapesztańskiej Wyspie Óbudai. Ponad 500 000 odwiedzających w 7 dni z ponad 60 krajów. Wystąpili tu Prince, David Bowie, Rihanna, Kendrick Lamar, Arctic Monkeys, Foo Fighters. „Wyspa Wolności" — kompletny festiwal kulturalny z ponad 60 lokalizacjami i 1000 wykonawców.
Inne ważne festiwale: Dolina Sztuk (Kapolcs, lipiec), Budapeszteński Festiwal Wina, Balaton Sound, Ozora Psychedelic Festival (jeden z największych festiwali psy-trance na świecie).
Tradycje ludowe i święta
Poniedziałek Wielkanocny — locsolkodás: mężczyźni oblewają kobiety wodą (w miastach dziś raczej wodą kolońską) z rymowanką, w zamian dostają jajka wielkanocne. Starożytny rytuał płodności. Boże Narodzenie — szaloncukor: cukierki zawieszane na choince w błyszczącym papierze, 200-letnia węgierska tradycja. Sylwester — gulasz z fasoli i parówki. Ostatki — busójárás w Mohaczu: karnawałowy pochód w maskach — UNESCO niematerialne dziedzictwo kulturowe.
Kuchnia węgierska jako tożsamość kulturowa
Kuchnia węgierska — potencjalny kandydat do dziedzictwa światowego — jest jednym z najważniejszych wyrazów tożsamości narodowej Węgier. Gulasz, pörkölt, halászlé, gołąbki, tort Dobosza, naleśniki Gundela, kürtőskalács, langallók. Modernistyczna innowacja kuchni węgierskiej z Michelinowymi gwiazdkami w ostatnich 20 latach odrodziła tradycyjne smaki. W Budapeszcie jest ponad 7 restauracji z gwiazdką Michelin.